Bệnh quai bị ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, thường khiến tuyến nước bọt mang tai sưng đau, trẻ mệt mỏi, sốt và khó chịu khi ăn uống. Trong quá trình chăm sóc, nhiều phụ huynh băn khoăn bệnh quai bị ở trẻ em cần kiêng gì để trẻ nhanh hồi phục, hạn chế biến chứng và tránh lây bệnh cho người khác. Bên cạnh chế độ ăn uống, việc nghỉ ngơi, vệ sinh cá nhân và theo dõi các dấu hiệu bất thường cũng rất quan trọng. Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ bệnh quai bị là gì, nhận biết triệu chứng quai bị ở trẻ em và áp dụng những biện pháp chăm sóc phù hợp tại nhà.
Bệnh quai bị là gì?
Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus quai bị thuộc nhóm Paramyxovirus gây ra. Bệnh thường ảnh hưởng đến tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến mang tai nằm ở hai bên má, phía trước và dưới tai. Khi tuyến này bị viêm, trẻ có thể xuất hiện tình trạng sưng má, đau vùng hàm và khó chịu khi nhai hoặc nuốt thức ăn.
Quai bị lây chủ yếu qua các giọt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần. Trẻ cũng có thể nhiễm bệnh khi tiếp xúc với nước bọt hoặc đồ dùng có dính dịch tiết của người mắc bệnh.
Trẻ em chưa được tiêm vaccine phòng quai bị hoặc chưa có miễn dịch đầy đủ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn khi tiếp xúc với nguồn lây. Bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi, đặc biệt trong môi trường tập thể như trường học, lớp học và nhà trẻ.
Phần lớn trẻ mắc quai bị sẽ hồi phục sau một đến hai tuần nếu được chăm sóc phù hợp. Tuy nhiên, bệnh vẫn có khả năng gây ra các biến chứng như viêm màng não, viêm tụy hoặc viêm tinh hoàn ở trẻ nam sau tuổi dậy thì. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan khi trẻ xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ.
Triệu chứng quai bị ở trẻ em cha mẹ cần nhận biết
Triệu chứng quai bị ở trẻ em có thể khác nhau tùy cơ địa và mức độ bệnh. Một số trẻ có biểu hiện rõ ràng, trong khi những trẻ khác chỉ sốt nhẹ hoặc nhiễm virus mà không có dấu hiệu sưng tuyến mang tai điển hình.
Sốt, mệt mỏi và chán ăn
Trong giai đoạn đầu, trẻ có thể sốt, đau đầu, mệt mỏi, uể oải và ăn uống kém. Một số trẻ cảm thấy đau cơ, khô miệng hoặc khó chịu trong người. Những biểu hiện này khá giống với nhiều bệnh nhiễm virus khác nên khó xác định quai bị chỉ dựa vào triệu chứng ban đầu.
Sưng đau vùng mang tai
Đây là dấu hiệu đặc trưng của bệnh. Vùng má, phía trước tai hoặc góc hàm có thể sưng lên, khiến khuôn mặt trẻ trông tròn hơn bình thường. Tình trạng sưng có thể xuất hiện ở một bên rồi lan sang bên còn lại, hoặc xảy ra ở cả hai bên ngay từ đầu.
Trẻ thường đau khi nhai, nuốt, há miệng hoặc ăn những thực phẩm kích thích tiết nước bọt. Tuyến mang tai có thể sưng trong vài ngày trước khi giảm dần.
Đau khi ăn uống và khó nuốt
Khi tuyến nước bọt bị viêm, trẻ có thể cảm thấy đau khi ăn, đặc biệt khi sử dụng thực phẩm có vị chua. Trẻ nhỏ đôi khi không diễn đạt rõ cảm giác đau mà chỉ quấy khóc, từ chối thức ăn hoặc uống ít nước hơn bình thường.
Các dấu hiệu bất thường khác
Một số trẻ có thể xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nôn hoặc đau đầu nhiều. Trong những trường hợp hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, bệnh có thể gây viêm màng não, viêm não hoặc các biến chứng ở cơ quan khác.
Nếu trẻ đau đầu dữ dội, cứng cổ, nôn liên tục, lơ mơ, co giật, đau bụng nhiều hoặc có biểu hiện mất nước, cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu. Không nên tự kết luận trẻ chỉ mắc quai bị thông thường khi xuất hiện các dấu hiệu này.
Bệnh quai bị ở trẻ em cần kiêng gì để nhanh hồi phục?
Khi trẻ mắc quai bị, mục tiêu chăm sóc là giảm đau, giúp trẻ ăn uống đủ chất, hạn chế lây nhiễm và phát hiện sớm biến chứng. Không có chế độ kiêng khem đặc biệt nào có thể tiêu diệt virus quai bị. Cha mẹ nên tập trung vào những điều thực sự cần thiết thay vì hạn chế quá nhiều thực phẩm hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng.
Kiêng thực phẩm chua, có tính axit cao
Bệnh quai bị ở trẻ em cần kiêng gì? Trẻ bị quai bị nên hạn chế chanh, cam, quýt, bưởi, nước ép trái cây chua, giấm và các món ăn có vị chua đậm trong thời gian tuyến nước bọt còn sưng đau.
Theo dõi tin tức tổng hợp về sức khỏe cũng biết những thực phẩm này kích thích tiết nước bọt, có thể khiến trẻ đau hơn khi nhai hoặc nuốt. Tuy nhiên, không có nghĩa là trẻ phải kiêng tất cả trái cây. Cha mẹ có thể lựa chọn chuối chín, đu đủ, lê mềm hoặc các loại trái cây ít chua, phù hợp với khả năng ăn uống của trẻ. Khi trẻ hồi phục, có thể trở lại chế độ ăn bình thường tùy mức độ dung nạp.
Kiêng thức ăn cứng, dai và khó nhai
Trong giai đoạn tuyến mang tai bị viêm, trẻ có thể đau khi vận động hàm. Vì vậy, phụ huynh nên hạn chế các loại thực phẩm cứng, dai hoặc cần nhai nhiều như kẹo cứng, thịt dai, các loại hạt nguyên hạt và đồ ăn quá giòn.
Thay vào đó, hãy ưu tiên cháo, súp, mì mềm, khoai tây nghiền, trứng hấp và các món được nấu chín kỹ, cắt nhỏ. Thức ăn mềm giúp trẻ dễ ăn hơn và giảm cảm giác đau khi nhai.
Cha mẹ cũng nên chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ, tránh ép trẻ ăn quá nhiều trong một lần. Nếu trẻ đau khi ăn, có thể thử thức ăn mát vừa phải, miễn là trẻ cảm thấy dễ chịu.
Kiêng nước ngọt có gas và đồ uống gây kích ứng
Nước ngọt có gas, đồ uống quá chua và các loại nước chứa nhiều đường không phải lựa chọn tối ưu khi trẻ đang bệnh. Đặc biệt, nước ép cam, chanh hoặc bưởi có thể làm tăng cảm giác đau ở tuyến nước bọt.
Nước lọc vẫn là lựa chọn phù hợp nhất để bổ sung nước. Ngoài ra, trẻ có thể dùng sữa hoặc dung dịch bù nước theo hướng dẫn của nhân viên y tế nếu cần thiết. Không nên tự ý cho trẻ uống các loại nước thảo dược không rõ thành phần với mục đích chữa quai bị.
Kiêng vận động mạnh và thức khuya
Trẻ bị quai bị cần nghỉ ngơi nhiều hơn bình thường, nhất là khi còn sốt, mệt mỏi hoặc đau vùng mang tai. Cha mẹ nên tạm thời hạn chế chạy nhảy quá sức, chơi thể thao cường độ cao và những hoạt động khiến trẻ kiệt sức.
Ngủ đủ giấc giúp cơ thể có thời gian phục hồi. Tuy nhiên, không cần bắt trẻ nằm bất động cả ngày nếu trẻ đã hết sốt, cảm thấy khỏe và bác sĩ không yêu cầu hạn chế vận động. Hãy để trẻ hoạt động nhẹ nhàng tùy theo thể trạng, đồng thời theo dõi diễn biến bệnh.
Kiêng tiếp xúc gần với người khác trong thời gian lây nhiễm
Một điều quan trọng khi tìm hiểu bệnh quai bị ở trẻ em cần kiêng gì là hạn chế tiếp xúc để tránh lây bệnh cho người thân và bạn học.
Trẻ nên ở nhà, không đến trường, lớp học thêm, khu vui chơi hoặc tham gia các hoạt động tập thể cho đến ít nhất 5 ngày sau khi bắt đầu sưng tuyến nước bọt, theo hướng dẫn của CDC. Gia đình nên thông báo với nhà trường và làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế địa phương nếu có quy định cách ly khác.
Trong thời gian này, không cho trẻ dùng chung cốc uống nước, thìa, đũa, bàn chải đánh răng hoặc khăn mặt với người khác. Cần rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và vệ sinh những bề mặt thường xuyên tiếp xúc.
Kiêng tự ý dùng thuốc và áp dụng mẹo dân gian
Quai bị do virus gây ra nên kháng sinh không có tác dụng điều trị trực tiếp virus. Cha mẹ không nên tự mua kháng sinh, thuốc chống viêm hoặc các loại thuốc không rõ nguồn gốc để cho trẻ sử dụng.
Không tự ý đắp lá, bôi thuốc, xoa bóp mạnh hay chườm bằng các chất gây nóng rát lên vùng sưng. Những phương pháp này có thể gây kích ứng da, bỏng hoặc làm chậm việc đưa trẻ đi khám khi bệnh trở nặng.
Nếu trẻ sốt hoặc đau nhiều, phụ huynh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc giảm đau, hạ sốt phù hợp với tuổi và cân nặng. Không cho trẻ dùng aspirin khi mắc bệnh do virus nếu không có chỉ định chuyên môn.
Trẻ bị quai bị nên ăn gì để mau khỏe?
Bên cạnh những thực phẩm cần hạn chế, chế độ ăn hợp lý giúp trẻ duy trì năng lượng, hạn chế mất nước và hồi phục tốt hơn. Không có món ăn nào chữa khỏi quai bị, nhưng dinh dưỡng đầy đủ hỗ trợ cơ thể trong quá trình chống lại virus.
Ưu tiên thức ăn mềm, dễ nuốt
Cháo thịt băm, cháo cá đã lọc xương, súp rau củ, trứng hấp, khoai tây nghiền và mì nấu mềm đều là những lựa chọn phù hợp. Món ăn nên được chế biến vừa miệng, không quá cay, quá nóng hoặc quá mặn.
Nếu trẻ vẫn ăn uống tốt, cha mẹ không cần chỉ cho trẻ ăn cháo. Có thể duy trì bữa ăn đa dạng với cơm mềm, thịt, cá, trứng, rau củ nấu chín và các thực phẩm trẻ quen dùng.
Bổ sung nước thường xuyên
Sốt và ăn uống kém có thể khiến trẻ mất nước. Cha mẹ nên cho trẻ uống nước thành từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày, thay vì chờ đến khi trẻ khát mới uống.
Với trẻ còn bú mẹ, hãy tiếp tục cho bú thường xuyên. Nếu trẻ nôn, tiêu chảy hoặc uống rất ít, cần hỏi nhân viên y tế về việc sử dụng dung dịch bù nước đường uống. Các dấu hiệu như tiểu ít, miệng khô, mắt trũng, lừ đừ hoặc khó đánh thức cần được đánh giá y tế sớm.
Đảm bảo đủ chất dinh dưỡng
Bữa ăn nên có nguồn đạm từ thịt, cá, trứng, đậu phụ hoặc các loại đậu; kết hợp rau củ, tinh bột và chất béo phù hợp với độ tuổi. Nếu trẻ ăn ít trong vài ngày, hãy chia thành nhiều bữa nhỏ và lựa chọn những món trẻ dễ chấp nhận.
Không nên ép trẻ ăn bằng mọi giá vì có thể khiến trẻ sợ ăn và đau nhiều hơn. Nếu trẻ không thể uống đủ nước hoặc liên tục từ chối thức ăn, hãy đưa trẻ đi khám để được hướng dẫn.
Kết luận
Hiểu rõ bệnh quai bị ở trẻ em cần kiêng gì giúp cha mẹ chăm sóc trẻ đúng cách, giảm cảm giác đau khi ăn uống và hạn chế nguy cơ lây nhiễm. Trẻ nên tránh thực phẩm quá chua gây kích thích tuyến nước bọt, đồ ăn cứng khó nhai, vận động quá sức và tiếp xúc gần với người khác trong thời gian lây bệnh. Đồng thời, cần duy trì dinh dưỡng đầy đủ, bổ sung nước, nghỉ ngơi và theo dõi sát những dấu hiệu bất thường. Nếu trẻ có biểu hiện nghiêm trọng hoặc tình trạng bệnh xấu đi, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế thay vì tự điều trị tại nhà.