Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi vằn Aedes. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, đặc biệt phổ biến tại những khu vực có khí hậu nhiệt đới như Việt Nam. Nếu không được phát hiện và theo dõi đúng cách, sốt xuất huyết có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu của sốt xuất huyết đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình điều trị và phòng ngừa bệnh tiến triển nặng.
Tổng quan về bệnh sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra. Virus này có bốn tuýp huyết thanh chính gồm DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Người bệnh có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời do mỗi lần nhiễm có thể liên quan đến một tuýp virus khác nhau.
Bệnh lây truyền chủ yếu thông qua muỗi Aedes mang virus. Khi muỗi đốt người đang nhiễm virus, chúng có thể tiếp nhận mầm bệnh và truyền sang người khỏe mạnh qua những lần hút máu tiếp theo. Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người sang người thông qua tiếp xúc thông thường.
Theo như tin tức tổng hợp tìm hiểu thì thời gian ủ bệnh thường kéo dài khoảng 4–10 ngày sau khi bị muỗi mang virus đốt. Sau đó, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ thể, buồn nôn và phát ban. Phần lớn trường hợp có thể hồi phục sau khoảng 1–2 tuần, tuy nhiên một số người có nguy cơ chuyển sang sốt xuất huyết Dengue nặng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện trong khoảng ngày thứ 3–7 kể từ khi bắt đầu có triệu chứng. Đặc biệt, người bệnh có thể bước vào giai đoạn nguy kịch ngay cả khi thân nhiệt đã giảm. Vì vậy, không nên chủ quan khi thấy cơ thể hết sốt.
Những dấu hiệu của sốt xuất huyết thường gặp
Dấu hiệu của sốt xuất huyết trong giai đoạn đầu thường khá giống với cảm cúm, sốt virus hoặc một số bệnh truyền nhiễm khác. Người bệnh cần chú ý đến những biểu hiện bất thường của cơ thể, đặc biệt khi đang sống tại khu vực có dịch lưu hành.
Sốt cao đột ngột và liên tục
Sốt cao là một trong những triệu chứng sốt xuất huyết phổ biến nhất khi mắc bệnh. Người bệnh thường xuất hiện tình trạng sốt đột ngột, nhiệt độ cơ thể có thể tăng lên khoảng 39–40°C, thậm chí cao hơn.
Cơn sốt thường kéo dài từ 2–7 ngày. Người bệnh có thể cảm thấy nóng bừng, mệt mỏi, đau nhức toàn thân và khó chịu. Một số trường hợp sốt liên tục, trong khi những trường hợp khác có thể giảm sốt sau khi sử dụng thuốc hạ sốt nhưng sau đó tiếp tục tăng trở lại.
Điểm cần lưu ý là sốt xuất huyết thường không có biểu hiện đặc trưng như ho hoặc sổ mũi ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, việc không xuất hiện những triệu chứng này cũng không đủ để khẳng định một người đã mắc bệnh.
Đau đầu và đau nhức hốc mắt
Đau đầu là triệu chứng thường gặp ở người mắc sốt xuất huyết. Cơn đau có thể xuất hiện ở vùng trán, thái dương hoặc lan ra toàn bộ đầu, khiến người bệnh cảm thấy khó chịu và mất tập trung.
Bên cạnh đó, nhiều người còn có cảm giác đau nhức phía sau hốc mắt, đặc biệt khi di chuyển mắt hoặc nhìn sang hai bên. Đây là một trong những biểu hiện tương đối điển hình của bệnh Dengue.
Nếu tình trạng đau đầu đi kèm sốt cao, đau cơ, đau khớp hoặc phát ban, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám thay vì tự chẩn đoán tại nhà.
Đau cơ, đau khớp và nhức mỏi toàn thân
Một trong những triệu chứng sốt xuất huyết khiến người bệnh khó chịu là tình trạng đau nhức cơ bắp và xương khớp.
Cơn đau có thể xuất hiện ở lưng, vai, cánh tay, chân hoặc nhiều vị trí khác trên cơ thể. Một số người cảm thấy đau nhức đến mức khó vận động, đi lại hoặc thực hiện những hoạt động sinh hoạt bình thường.
Tình trạng này thường đi kèm với sốt cao, đau đầu và cảm giác kiệt sức. Mức độ đau ở mỗi người không giống nhau, phụ thuộc vào thể trạng và diễn biến bệnh.
Buồn nôn và nôn
Buồn nôn là biểu hiện thường gặp trong những ngày đầu mắc sốt xuất huyết. Người bệnh có thể cảm thấy chán ăn, khó chịu ở vùng bụng hoặc buồn nôn sau khi ăn uống. Một số trường hợp xuất hiện tình trạng nôn một vài lần trong ngày. Nếu nôn nhiều, người bệnh có thể bị mất nước, mất cân bằng điện giải và khó bổ sung đủ lượng chất lỏng cần thiết.
Đặc biệt, nôn liên tục hoặc nôn từ 3 lần trong một giờ hay 4 lần trong 6 giờ là dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y tế ngay.
Phát ban và nổi mẩn đỏ trên da
Phát ban cũng là một trong những biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết thường được ghi nhận. Các nốt ban có thể xuất hiện trên thân mình, cánh tay, chân hoặc lan ra nhiều vùng khác. Ban da có thể có dạng mảng đỏ, những chấm nhỏ hoặc gây cảm giác ngứa ngáy. Thời điểm xuất hiện không giống nhau ở tất cả người bệnh, có thể trong giai đoạn sốt hoặc khi bệnh bắt đầu giảm sốt.
Tuy nhiên, không phải ai mắc sốt xuất huyết cũng bị phát ban. Ngược lại, phát ban cũng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nên cần kết hợp với các triệu chứng và xét nghiệm để xác định nguyên nhân.
Cơ thể mệt mỏi, chán ăn và suy nhược
Khi virus Dengue gây bệnh, cơ thể phải kích hoạt hệ thống miễn dịch để chống lại tác nhân gây nhiễm trùng. Quá trình này có thể khiến người bệnh cảm thấy mệt mỏi, uể oải và thiếu năng lượng. Người mắc bệnh thường ăn uống kém, ngủ không ngon, ít muốn vận động và dễ cảm thấy kiệt sức. Một số trường hợp còn xuất hiện tình trạng nổi hạch.
Ngay cả sau khi hết sốt, cảm giác mệt mỏi vẫn có thể kéo dài thêm vài tuần. Đây là tình trạng có thể gặp trong quá trình hồi phục.
Dấu hiệu xuất huyết trên cơ thể cần chú ý
Khác với những biểu hiện sốt thông thường, sốt xuất huyết có thể gây ra tình trạng xuất huyết do ảnh hưởng đến tiểu cầu và tính thấm thành mạch. Đây là nhóm triệu chứng cần được quan tâm đặc biệt.
Xuất huyết dưới da
Xuất huyết dưới da thường biểu hiện bằng những chấm nhỏ màu đỏ hoặc tím xuất hiện trên bề mặt da. Các chấm này có thể tập trung thành từng vùng hoặc phân bố rải rác ở cánh tay, chân, bụng và lưng. Một số người còn xuất hiện những mảng bầm tím không rõ nguyên nhân. Khác với ban thông thường, chấm xuất huyết thường không biến mất khi dùng ngón tay hoặc vật trong suốt ấn lên vùng da đó.
Tuy nhiên, không nên tự dựa vào đặc điểm này để kết luận mắc sốt xuất huyết. Khi có các chấm xuất huyết kèm sốt cao, cần được bác sĩ kiểm tra.
Chảy máu cam và chảy máu chân răng
Một số dấu hiệu của sốt xuất huyết mà bạn có thể gặp phải đó là chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng là những biểu hiện xuất huyết niêm mạc có thể gặp ở người mắc sốt xuất huyết. Người bệnh có thể bị chảy máu mũi dù không va chạm hoặc tác động mạnh. Khi đánh răng, chân răng có thể chảy máu bất thường, kéo dài hoặc khó cầm. Đây không phải biểu hiện nên xem nhẹ, đặc biệt khi xuất hiện cùng đau bụng, nôn ói hoặc tình trạng mệt lả.
Nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu
Trong trường hợp bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện xuất huyết đường tiêu hóa. Biểu hiện thường gặp là nôn ra máu, chất nôn có màu đỏ tươi hoặc giống bã cà phê. Ngoài ra, phân có thể chuyển sang màu đen bất thường hoặc lẫn máu đỏ. Đây là dấu hiệu nguy hiểm, có thể liên quan đến xuất huyết nghiêm trọng bên trong cơ thể. Người bệnh cần được đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay lập tức.
Chảy máu bất thường ở phụ nữ
Ở phụ nữ, sốt xuất huyết có thể khiến tình trạng kinh nguyệt trở nên bất thường. Một số người xuất hiện rong kinh, lượng máu kinh nhiều hơn bình thường hoặc chảy máu âm đạo ngoài chu kỳ. Đặc biệt, phụ nữ đang mang thai hoặc có tình trạng xuất huyết bất thường cần được thăm khám sớm để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.
Các dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết chuyển nặng
Đây là nội dung quan trọng mà người bệnh và người chăm sóc cần đặc biệt chú ý. Theo WHO và Bộ Y tế, sốt xuất huyết có thể chuyển nặng nhanh chóng, nhất là trong giai đoạn giảm sốt.
Đau bụng dữ dội và liên tục
Đau bụng nhiều, đặc biệt ở vùng bụng trên hoặc vùng hạ sườn phải, là một trong những dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng. Cơn đau có thể kéo dài, tăng dần hoặc khiến người bệnh khó chịu khi chạm vào vùng bụng. Một số trường hợp có biểu hiện đau tức vùng gan. Nếu xuất hiện triệu chứng này, người bệnh cần đến bệnh viện ngay, không nên chờ cơn đau tự thuyên giảm.
Nôn ói liên tục
Nôn nhiều lần trong thời gian ngắn có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đang diễn biến phức tạp. Người bệnh có thể không giữ được thức ăn hoặc nước uống trong dạ dày, dẫn đến mất nước và rối loạn điện giải. Đây cũng có thể là biểu hiện liên quan đến tình trạng thoát huyết tương. Khi nôn liên tục, cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá và xử trí kịp thời.
Lừ đừ, vật vã hoặc bứt rứt bất thường
Tình trạng thay đổi ý thức là dấu hiệu nguy hiểm không nên bỏ qua. Người bệnh có thể trở nên lờ đờ, buồn ngủ bất thường, khó đánh thức hoặc ngược lại là bồn chồn, vật vã, kích động. Những biểu hiện của bệnh sốt xuất huyết này có thể liên quan đến tình trạng tuần hoàn không ổn định hoặc tổn thương cơ quan. Nếu người bệnh có biểu hiện bất thường về ý thức, cần đưa đến bệnh viện cấp cứu ngay.
Tay chân lạnh, da tái nhợt và tiểu ít
Khi bệnh tiến triển nặng, tình trạng thoát huyết tương có thể khiến thể tích máu lưu thông giảm, dẫn đến nguy cơ sốc. Người bệnh có thể xuất hiện tay chân lạnh, da tái nhợt, vã mồ hôi, cảm giác yếu sức và tiểu ít. Một số trường hợp có biểu hiện khát nước nhiều hoặc mệt lả. Đây là những dấu hiệu cảnh báo rối loạn tuần hoàn, cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.
Thở nhanh, khó thở hoặc tức ngực
Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác tức ngực có thể xuất hiện khi bệnh gây tích tụ dịch hoặc ảnh hưởng đến chức năng hô hấp. Đặc biệt, nếu tình trạng khó thở đi kèm tay chân lạnh, mệt lả hoặc rối loạn ý thức, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức.
Kết luận
Nhận biết sớm dấu hiệu của sốt xuất huyết là yếu tố quan trọng giúp người bệnh chủ động thăm khám và hạn chế nguy cơ biến chứng. Những triệu chứng thường gặp bao gồm sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ, đau khớp, buồn nôn và phát ban. Đặc biệt, người bệnh cần cảnh giác với các dấu hiệu nguy hiểm như đau bụng dữ dội, nôn liên tục, xuất huyết, khó thở, tay chân lạnh và lừ đừ.
Không nên chủ quan khi thấy cơ thể giảm sốt vì đây có thể là thời điểm bệnh chuyển sang giai đoạn nguy kịch. Khi nghi ngờ mắc bệnh hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, hãy đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí kịp thời. Chủ động phòng muỗi đốt, vệ sinh môi trường và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi cũng là những biện pháp thiết thực giúp bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.